Scherpgesteld: de periodieke VOG-plicht komt eraan
Steven is beleidsmedewerker reisdocumenten bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. We vroegen hem naar de nieuwe periodieke VOG-plicht die gaat gelden voor professionals in het reisdocumentenstelsel bij Nederlandse gemeenten en de bijzondere gemeenten Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Steven houdt zich bezig met dossiers op het gebied van het Nederlandse reisdocument en is betrokken bij het vooronderzoek naar de nieuwe periodieke VOG-plicht.
Wat verandert er concreet?
‘Vanaf 1 januari 2027 moeten gemeenten bij aanvang van elk nieuw dienstverband, en vervolgens elke twee jaar, controleren of medewerkers een recente Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) hebben. Deze plicht staat in het Paspoortbesluit en gaat gelden voor medewerkers in het aanvraag- en uitgifteproces van reisdocumenten bij gemeenten. Als een VOG-aanvraag wordt afgewezen, mag de medewerker geen werkzaamheden uitvoeren in het reisdocumentenstelsel. De verplichting geldt ook voor inhuurkrachten en vanaf 2028 voor bestaande medewerkers.’
Waarom is zo’n VOG-plicht eigenlijk nodig?
‘Het Nederlandse paspoort heeft wereldwijd een sterke en betrouwbare reputatie en dat willen we graag zo houden. We hebben dat voor een groot deel te danken aan de professionals bij Burgerzaken, zij spelen daarin een cruciale rol. Tegelijkertijd weten we dat ondermijnende criminaliteit een groeiende realiteit is. Waardevolle posities én mensen in waardevolle posities zijn interessant voor criminelen en het Nederlandse paspoort is gewild. Er zijn al enkele gevallen bekend waarin gemeenteambtenaren onder druk zijn gezet of omgekocht. Het is dan ook van belang dat gemeenten de risico’s op misbruik en fraude zo veel mogelijk beperken. Andere landen moeten erop kunnen vertrouwen dat Nederland reisdocumenten zorgvuldig uitgeeft. Deze VOG-plicht is een van de maatregelen die daaraan bijdraagt.’
Waarom is een eenmalige VOG niet genoeg?
‘Veel gemeenten vragen nu al om een VOG bij indiensttreding. Dat is belangrijk, maar daarmee kijk je naar het moment waarop iemand begint. Met een periodieke VOG wordt eens per twee jaar opnieuw beoordeeld of een medewerker betrokken is geweest bij strafbare feiten die een belemmering vormen voor de uitvoering van de functie.’
Is een VOG genoeg voor een effectief integriteitsbeleid?
‘Een VOG is belangrijk, maar op zichzelf niet genoeg. Het is één van de middelen die een organisatie kan inzetten bij functies waarbij integriteit heel belangrijk is. Integriteit gaat voornamelijk over bewustwording en het gesprek op de werkvloer. Leidinggevenden binnen Burgerzaken spelen hierin een belangrijke rol. Zorg dat medewerkers doordrongen zijn van hun poortwachtersfunctie, het feit dat het Nederlands paspoort gewild is onder criminelen en dat zij vanwege hun betrokkenheid bij bepaalde processen benaderd kunnen worden.
Bespreek bijvoorbeeld mogelijke situaties en hoe daarmee om te gaan. Hulpmiddelen zoals het dialoogspel Samen scherp van RvIG kunnen daarbij helpen. Het is trouwens ook heel belangrijk dat je team weet waar ze signalen van integriteitsschendingen intern kunnen melden en dat signalen bespreekbaar zijn met jou als leidinggevende. Zo kan je een medewerker beschermen die kwetsbaarder is voor druk van buitenaf, bijvoorbeeld door schulden.’
Is deze verplichting de extra lasten waard?
‘Uit de impactanalyse van VNG Realisatie en de NVVB blijkt dat er bij kleinere, middelgrote en grote gemeenten voldoende draagvlak en capaciteit is voor invoering. Natuurlijk vraagt de verplichting iets van gemeenten. Maar identiteitsfraude veroorzaakt niet alleen financiële schade, ook maatschappelijke schade. Een reisdocument is voor mensen een belangrijk bewijs van wie zij zijn en om soepel de grens over te kunnen.’
Wat moeten gemeenten nu al doen?
‘Begin tijdig met het inventariseren van het effect op je eigen organisatie. Breng in kaart wie onder de verplichting valt, hoe je dit vastlegt, hoe je medewerkers informeert en welke afspraken je maakt met bijvoorbeeld inhuurbureaus. Het is verstandig om de periodieke VOG-verplichting alvast op te nemen in nieuwe arbeidsovereenkomsten. Denk ook na over wat je doet als iemand geen VOG kan aanleveren. Wij denken mee, maar de implementatie ligt bij gemeenten zelf.’
Meer weten over de periodieke VOG-plicht en hoe je je hier als gemeente op kunt voorbereiden? Meer informatie vind je op deze webpagina.