Scherpgesteld: De startkwalificaties
Stephanie is coördinerend beleidsmedewerker bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Al zeven jaar werkt ze aan dossiers rond identiteitsvaststelling, identiteitsfraude en biometrie. Sinds 2022 is ze ook betrokken bij het bredere pakket aan paspoortmaatregelen, waaronder de startkwalificaties. Een startkwalificatie beschrijft per functiegroep de minimale kennis en vaardigheden die medewerkers in het aanvraag- en uitgifteproces van reisdocumenten nodig hebben. We vroegen haar hoe de startkwalificaties zijn ontstaan en wat ze voor gemeenten betekenen.
Hoe zijn de startkwalificaties tot stand gekomen?
‘Bij de paspoortmaatregelen kijken we naar vijf domeinen: techniek, processen, gegevens, toezicht en personeel. Kennis van medewerkers valt onder dat laatste domein. Oorspronkelijk wilden we een verplichte certificering van het personeel invoeren, maar dat bleek te ver gegrepen voor een ministerie dat geen opleidingsorganisatie is. Tegelijkertijd stond in het Paspoortbesluit al dat uitvoerende instanties gekwalificeerd personeel moeten inzetten. Het was nog niet uitgewerkt wat dat precies inhoudt, dus daar wilden we verder invulling aan geven. We hebben de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB) gevraagd om samen met mensen uit het veld te beschrijven wat de minimale kennis en vaardigheden per rol zijn. Die gesprekken resulteerden in concrete lijsten per functiegroep: de startkwalificaties.’
NVVB biedt zelf ook opleidingen aan. Hoe zorg je voor een eerlijk speelveld?
‘Door het openbaar te maken. De startkwalificatie is voor iedereen beschikbaar, er zit geen copyright op. We schrijven niet voor welke opleiding of welke opleider je moet kiezen. Gemeenten bepalen zelf hoe zij die kennis bij medewerkers brengen, zolang het maar aantoonbaar is. De startkwalificaties zijn dus ook geen verplichting, het is een toelichting. De startkwalificatie legt eigenlijk uit wat wij verstaan onder gekwalificeerd personeel in het reisdocumentenproces. Daarnaast heb je juist veel vrijheid om daar invulling aan te geven. Gemeenten die bijvoorbeeld andere terminologie gebruiken of intern toetsen hebben daar alle ruimte voor, zolang de kern er maar in zit.’
Hoe wordt toezicht gehouden op het hebben van gekwalificeerd personeel?
‘In de zelfevaluatie Reisdocumenten worden vanaf 2027 vragen toegevoegd die gaan over gekwalificeerd personeel. Als er nader onderzoek wordt uitgevoerd bij een gemeente, kan daar ook op worden doorgevraagd. We vragen gemeenten bij te houden wat medewerkers aan opleidingen of ervaringsopbouw hebben gedaan. Een certificaat van een externe opleider is de makkelijkste route, maar ook een deelnamebewijs van een interne training telt. Een gemeente moet dus vooral zelf goed kunnen onderbouwen op welke manier ze het personeel gekwalificeerd houdt. De wet schrijft verder niet voor op welke manier je dat moet aantonen maar het bijhouden van een kwalificatieoverzicht kan wel helpend zijn.’
Wat verandert er concreet voor gemeenten?
‘Inhoudelijk niets. De eisen zijn niet nieuw, maar ik hoop dat de startkwalificatie het interne gesprek verandert. Ik hoor regelmatig van medewerkers dat ze geen opleidingsbudget krijgen, of dat het management het niet urgent vindt. Met de startkwalificatie kunnen zij aantonen dat dit werk echt inhoud heeft. Het gaat om meer dan een handleiding uit je hoofd leren. Daarnaast kunnen ze het natuurlijk ook als praktisch hulpmiddel inzetten. Gebruik de startkwalificaties niet als afvinklijst, maar als naslagwerk bij het kiezen van een opleider of het organiseren van een interne training.’
Meer weten over de startkwalificaties en hoe je ze in de praktijk inzet? Bekijk onze webpagina over de startkwalificaties.