Startkwalificaties reisdocumenten

De verplichting voor gekwalificeerd personeel in het reisdocumentenstelsel bestaat al langer en is vastgelegd in artikel 1.7 van het Paspoortbesluit. De startkwalificaties verduidelijken deze eis en bieden per functiegroep een kader voor de minimaal vereiste kennis en vaardigheden. Op deze pagina vind je de startkwalificatie per functiegroep en tips om ze in de praktijk te gebruiken. De startkwalificaties helpen vooral om stap voor stap te werken aan aantoonbare vakbekwaamheid.

Gebruik de startkwalificaties als richtlijn

De startkwalificaties zijn bedoeld als praktische richtlijn: gemeenten hoeven dan ook niet van vandaag op morgen alles aan te passen.

Download de startkwalificaties

De genoemde modules in de startkwalificaties komen overeen met het Diplomastelsel Burgerzaken van de Nederlandse Vereniging Voor Burgerzaken (NVVB). Op deze pagina vind je zes startkwalificaties; drie voor Nederlandse gemeenten en drie voor het Caribisch deel van het Koninkrijk. Je kunt ze downloaden in de rechterkolom.

Er zijn ook startkwalificaties voor professionals in het reisdocumentenstelsel bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken en de Koninklijke Marechaussee. Zie hiervoor de circulaire Gekwalificeerd personeel in het aanvraag- en uitgifteproces van paspoorten en identiteitskaarten (2026).

Tips voor borging in de praktijk

Hieronder vind je drie tips om de startkwalificaties op een praktische manier te verankeren in je gemeente. Leidinggevenden Burgerzaken en HR-managers trekken hier bij voorkeur samen in op.

1. Maak een kwalificatie-overzicht

Een goed kwalificatie-overzicht per medewerker kost even tijd, maar levert ook een handig overzicht op. Bijvoorbeeld voor het gerichter inzetten van opleidingsbudget en het invullen van de zelfevaluatie. Leg in het overzicht per medewerker vast:

gevolgde opleidingen en trainingen;
behaalde certificaten, diploma’s en examens;
de benodigde startkwalificaties en eventuele aanvullende functievereisten;
per onderdeel of iemand hier wel of niet aan voldoet. Dit kan ook op hoofdlijnen, bijvoorbeeld per thema. Eén opleiding dekt vaak al meerdere thema’s met vaardigheden uit de startkwalificatie.

2. Veranker de startkwalificaties in HR-processen

Zet samen met de afdeling HR stappen om de startkwalificaties te integreren in het kwaliteits- en personeelsbeleid van je gemeente. Denk aan:

werving en selectie;
functieprofielen;
onboarding;
opleidingsplannen;
functionerings- en ontwikkelgesprekken;
doorstroombeslissingen.

3. Maak duidelijke afspraken bij inhuur

Ook bij inhuur blijf je als gemeente verantwoordelijk voor de inzet van gekwalificeerd personeel. Maak daarom met inhuurbureaus heldere afspraken over:

de kwalificaties waaraan ingehuurde medewerkers moeten voldoen;
hoe deze aantoonbaar worden gemaakt;
hoe actualisatie van kennis en vaardigheden wordt geborgd.

Ontwikkeling en circulaires

De startkwalificaties zijn ontwikkeld door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) samen met de NVVB en uitgevende instanties. De startkwalificaties zijn openbaar gemaakt in de circulaire Gekwalificeerd personeel in het aanvraag- en uitgifteproces van paspoorten en identiteitskaarten (2026) en de circulaire Kennis en vaardigheden van gekwalificeerd personeel in het reisdocumentenproces, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2026).

Samen blijven we scherp op de aanvraag en uitgifte van reisdocumenten.

Veelgestelde vragen startkwalificaties reisdocumenten

Hoe zijn de startkwalificaties tot stand gekomen?

Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK) heeft opdracht gegeven aan een externe partij om te inventariseren op welke manier het beste vorm kan worden gegeven aan ‘gekwalificeerd personeel’ zoals vastgelegd in artikel 1.7 van het Paspoortbesluit. Het advies was om een startkwalificatie met daarin de minimale vereisten vast te leggen. Vervolgens heeft BZK de NVVB gevraagd om voor alle uitgevende instanties en voor alle functiegroepen in het aanvraag- en uitgifteproces van reisdocumenten passende startkwalificaties uit te werken.

De NVVB heeft deze opdracht uitgevoerd en daarbij functionarissen van diverse uitgevende instanties betrokken. De opgeleverde resultaten zijn bij de commissie Identiteitsmanagement van de NVVB en de landelijke Werkgroep Tegengaan Identiteitsfraude (WTI) getoetst. BZK heeft de kwalificaties openbaar gemaakt in 2026 via de circulaire Gekwalificeerd personeel in het aanvraag- en uitgifteproces van paspoorten en identiteitskaarten.

Waarom zijn de startkwalificaties zo belangrijk?

Het vaststellen van iemands identiteit is een essentiële eerste stap in de dienstverlening van een gemeente. Medewerkers van gemeenten die de identiteit van burgers controleren, moeten zich ervan bewust zijn dat zij een belangrijke taak vervullen. Zij moeten daarom toegang krijgen tot de juiste opleidingen, begeleiding en hulpmiddelen om deze taak zorgvuldig en met zelfvertrouwen te kunnen vervullen.

In een eerdere circulaire Verbeterimpuls identiteitsvaststelling 2022 is al toegelicht dat kennis de basis is voor succes. De circulaire Gekwalificeerd personeel in het aanvraag- en uitgifteproces van paspoorten en identiteitskaarten 2026 gaat dieper in op het begrip ‘gekwalificeerd personeel’.

Worden de leges verhoogd om te kunnen voldoen aan de startkwalificaties?

Nee, want het gaat niet om een nieuwe of extra verplichting. De startkwalificaties geven alleen extra toelichting bij de al bestaande wettelijke vereiste van aantoonbaar gekwalificeerd personeel. Gemeenten hoeven dan ook niet van vandaag op morgen alles aan te passen; de startkwalificaties helpen vooral om stap voor stap te werken aan aantoonbare vakbekwaamheid.

Hoe wordt er toezicht gehouden op de startkwalificatie?

In de zelfevaluatie worden vragen opgenomen die gaan over ‘gekwalificeerd personeel’. De startkwalificatie van BZK is hiervoor leidend. Ook in nadere onderzoeken kan er aandacht worden besteed aan ‘gekwalificeerd personeel’.